بسم الله الرحمن الرحیم لتجدن اشد الناس عداوة للذین آمنوا الیهود و الذین اشرکوا ** قطعا، يهود و مشركان را دشمنترين مردم نسبت به مؤمنان خواهي يافت. (سوره 5 آیه 82)

آیا تاریخ، تکرار پذیر است؟ چرا؟


پرسش:
چرا بعضی‌ها تاریخ را تکرارپذیر می‌دانند، در حالی که زمان و مکانی که برهه‌ای از تاریخ در آن واقع شده است، مخصوص همان برهه بوده، و پایان یافته است؛ ضمن این‌که هر موعد و میعادی، اقتضای خاص خود را دارد.

 


پاسخ: اتّفاقاً این سخن ‌که تاریخ تکرارپذیر نیست، سخن باطلی است. در توضیح این مدّعا باید گفت:
نوع زندگی و نیازهای فطری و غریزی انسان تغییر نکرده است. انسان‌ها همان انسان‌ها هستند، با همان عقل و همان فطرت و همان خدا و همان حواس. شاید حجم تغییر کرده باشد، ولی این به معنای تکرارناپذیری نیست. ده گرم مواد منفجره، به اندازه‌ی ده گرم تخریب دارد و یک تُن، به اندازه‌ی یک تُن؛ انفجار انفجار است. ما در تاریخ به دنبال این نیستیم که بگوییم دقیقاً همان اندازه که آن هنگام اتّفاق افتاده است، امروز نیز اتّفاق می‌افتد؛ بلکه می‌گوییم آن زمان به اندازه‌ی خودش، امروز نیز به اندازه‌ی متناسب.

ما می‌توانیم از حوادث سه هزار سال پیش، پند اخلاقی بگیریم. انسان‌های سه هزار سال پیش نیز امیال کنونی ما را داشتند. آن‌ها می‌توانستند این میل را در چارچوبی که خداوند تعیین کرده بود، به کار برند؛ از گناه‌هایی مثل زنا، لواط، دزدی، دروغ و... بپرهیزند تا زندگی سالمی داشته باشند. امروز نیز همان است. آنان که می‌گویند تاریخ تکرارشدنی نیست، دقّت نکرده‌اند که چه چیز تغییر یافته است که تکرارپذیر نیست. هیچ چیز دگرگون نشده و تنها گمان کرده‌اند که تغییر یافته است.